Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
Đang gõ máy thì ngón tay râm ran như kiến bò. Đêm nằm, cánh tay tê buốt, phải rung tay mới đỡ. Đây không còn là “mỏi cổ” thông thường.
Góc nhìn đối chiếu
Từ cột sống cổ có các rễ thần kinh đi xuống tay; khi bị kích thích hoặc chèn ép (thoái hóa, thoát vị đĩa đệm, co cứng cơ), cơn đau và tê lan theo đường đi của rễ. Tê tay còn có thể do hội chứng ống cổ tay hoặc nguyên nhân khác. Việc xác định tổn thương cấu trúc thuộc về chẩn đoán y khoa, Đông y đồng hành bằng biện chứng và kinh lạc.
Định vị tê theo kinh lạc
Mỗi ngón là đầu tận cùng của một đường kinh:
| Ngón | Kinh liên quan | Huyệt tỉnh |
|---|---|---|
| Cái | Thủ Thái Âm Phế | Thiếu Thương |
| Trỏ | Thủ Dương Minh Đại trường | Thương Dương |
| Giữa | Thủ Quyết Âm Tâm bào | Trung Xung |
| Áp út | Thủ Thiếu Dương Tam tiêu | Quan Xung |
| Út | Thủ Thiếu Âm Tâm (mặt trong), Thủ Thái Dương Tiểu trường (mặt ngoài) | Thiếu Xung, Thiếu Trạch |
Biết ngón tê giúp thầy thuốc định hướng đường kinh cần khai thông, đồng thời gợi ý cho bác sĩ chuyên khoa biết rễ thần kinh nào cần chú ý.
Bệnh nguyên – Bệnh cơ
Kinh lạc bế tắc nên khí huyết không đến nuôi dưỡng đầu chi: “ma” là tê như kiến bò, “mộc” là tê dại mất cảm giác. Khí huyết hư không nuôi, phong hàn thấp bế, huyết ứ, đàm thấp trở lạc đều có thể gây ra.
Biện chứng phân thể
| Chứng | Triệu chứng chủ yếu | Lưỡi – Mạch | Pháp trị | Huyệt, thủ pháp |
|---|---|---|---|---|
| Phong hàn thấp tý | Tê đau tăng khi lạnh ẩm, nặng tay | Rêu trắng nhớt; mạch phù khẩn hoặc nhu | Khu phong tán hàn trừ thấp | Phong Trì, Kiên Ngung, Khúc Trì, Hợp Cốc |
| Khí huyết hư (huyết tý) | Tê nhẹ, mệt, sắc mặt nhợt, hay tái phát | Lưỡi nhạt; mạch tế nhược | Ích khí dưỡng huyết, thông tý | Túc Tam Lý, Cách Du, Khúc Trì |
| Khí trệ huyết ứ | Tê đau cố định, về đêm nặng hơn | Lưỡi tối điểm ứ; mạch sáp | Hoạt huyết hóa ứ thông lạc | Cách Du, Huyết Hải, Ngoại Quan |
| Can Thận hư | Tê kèm mỏi lưng gối, ù tai | Lưỡi nhạt/đỏ ít rêu; mạch tế | Bổ Can Thận | Can Du, Thận Du, Thái Khê |
Cổ phương tham khảo
Hoàng Kỳ Quế Chi Ngũ Vật Thang (Kim Quỹ Yếu Lược: chứng huyết tý, thân thể tê dại), Quyên Tý Thang, Thân Thống Trục Ứ Thang, Độc Hoạt Ký Sinh Thang.
Cờ đỏ cần khám sớm
Tê yếu tiến triển, cầm nắm rơi đồ, yếu tay rõ; đau dữ dội không giảm khi nghỉ; kèm sốt, sụt cân, đau sau chấn thương; chóng mặt, nói khó, yếu nửa người: gọi 115.
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Hỏi kỹ vị trí tê theo ngón, thời điểm tê, xem kết quả chẩn đoán (nếu có); dùng lực vừa phải theo đường kinh từ gáy qua vai xuống cánh tay trong Trị liệu chuỗi liên kết. Không kéo giãn mạnh, không nắn bẻ.
Nên và không nên làm
- Nên: hạn chế cúi kéo dài, chườm ấm nhẹ, nghỉ giữa giờ, mang phim chụp khi đến chăm sóc.
- Không nên: tự nắn, bẻ, kéo cổ; massage thật mạnh vào gáy khi tê đang tăng.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.