Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
Nhiều cụ cao tuổi thức dậy rất sớm nhưng người cứng, chân tay lạnh, mệt mỏi, chóng mặt khi đứng dậy. Cách thức tỉnh dậy buổi sáng quyết định rất nhiều trạng thái của cả ngày.
Cơ sở lý luận
Tố Vấn (Sinh khí thông thiên luận): “Dương khí giả, nhất nhật nhi chủ ngoại, bình đán dương khí sinh, nhật trung nhi dương khí long, nhật tây nhi dương khí dĩ hư, khí môn nãi bế.” Dương khí trong ngày: sáng sinh, trưa vượng, chiều suy. Buổi sáng là lúc dương khí bắt đầu sinh, nên thức dậy cần “đón” dương khí một cách nhẹ nhàng, không gắng sức. Người cao tuổi Thận khí suy, Tỳ dương yếu, nên dưỡng sinh thiên về ôn dưỡng, ôn hòa, không công phạt.
Quy trình gợi ý (30–40 phút)
- Thức dậy từ từ: mở mắt, nằm thêm 1–2 phút, ngồi dậy 1 phút, rồi mới đứng (phòng hạ huyết áp tư thế).
- Uống ngụm nước ấm (một cốc nhỏ, ~200 ml); không uống nước lạnh ngay khi thức dậy.
- Chải tóc, xoa mặt, xoa tai 1–2 phút để khai thông kinh dương vùng đầu.
- Xoa ấm thắt lưng (Thận Du) và bụng: hai bàn tay xát nóng, xoa thắt lưng 20–30 vòng; xoa bụng theo chiều kim đồng hồ.
- Thở bụng 5 phút: hít vào bụng phồng, thở ra bụng xẹp, chậm, đều.
- Vận động nhẹ: xoay khớp cổ tay, cổ chân, đầu gối; đi bộ chậm 15–20 phút, khi trời ấm và có nắng nhẹ.
- Ăn sáng ấm: cháo, súp, bánh mì mềm; tránh đồ lạnh.
Biện chứng phân thể (người cao tuổi hay gặp)
| Chứng | Biểu hiện | Hướng dưỡng sinh |
|---|---|---|
| Thận dương hư | Sợ lạnh, mỏi lưng gối, tiểu đêm | Xoa ấm thắt lưng, giữ ấm; món ấm |
| Tỳ khí hư | Ăn kém, đầy bụng, mệt | Cháo hoài sơn, gạo lứt, ăn chậm |
| Phế khí hư | Hụt hơi, dễ cảm | Thở bụng, giữ ấm cổ ngực |
| Can Thận âm hư | Ù tai, khô miệng, đạo hãn, khó ngủ | Ngủ đúng giờ, món nhuận, tập chậm |
Cổ phương tham khảo
Tùy thể: Kim Quỹ Thận Khí Hoàn, Lục Vị Địa Hoàng Hoàn, Tứ Quân Tử Thang, Bổ Trung Ích Khí Thang; chỉ dùng theo chỉ định thầy thuốc, đặc biệt ở người đang uống thuốc tây.
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Người cao tuổi được chăm sóc bằng lực nhẹ, thời gian vừa, ưu tiên ôn thông và bồi bổ Thận khí (Dưỡng thận hồi xuân, Ích khí dưỡng phế, Chăm sóc toàn thân & massage trị liệu); luôn hỏi về huyết áp, thuốc đang dùng và bệnh nền.
Lưu ý lâm sàng
- Người tăng huyết áp, bệnh tim mạch, tiền sử đột quỵ: nguy cơ biến cố thường tăng vào sáng sớm, nhất là khi trời lạnh. Không tập gắng sức lúc mới thức dậy hoặc trong thời tiết quá lạnh; khởi động trong nhà; uống thuốc huyết áp đúng giờ theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Chóng mặt, hồi hộp, khó thở, đau ngực khi vận động: dừng ngay, nghỉ; nếu không giảm sau vài phút: gọi 115.
- Té ngã nhiều lần, yếu chân, lú lẫn mới xuất hiện: cần thăm khám.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.