Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
“Bà tôi đoán được mưa trước cả dự báo thời tiết”, câu đùa quen thuộc. Đằng sau là cảm giác thật của nhiều người lớn tuổi mỗi khi trời chuyển lạnh hoặc ẩm.
Bệnh nguyên – Bệnh cơ
Tố Vấn có câu “tà chi sở thấu, kỳ khí tất hư” (nơi tà khí xâm phạm, chính khí ở đó ắt đã hư), và “chính khí tồn nội, tà bất khả can” (chính khí đủ ở trong thì tà khí khó phạm). Hai chiều của vấn đề:
- Tà khí: Tý luận nêu phong, hàn, thấp hợp lại thành tý. Trời lạnh ẩm làm hàn thấp đình ở khớp, kinh lạc co thắt.
- Chính khí: Thận chủ cốt, Can chủ cân. Theo tuổi, Thận tinh và Can huyết giảm nên xương khớp kém nuôi, dễ “nhạy” với thời tiết.
Góc nhìn đối chiếu
Nhiều người cảm nhận khớp đau hơn khi thời tiết đổi; nghiên cứu cho kết quả chưa thống nhất, cơ chế chưa hoàn toàn rõ. Dù vậy, giữ ấm và vận động đều đặn vẫn có ích.
Biện chứng phân thể
| Chứng | Triệu chứng chủ yếu | Lưỡi – Mạch | Pháp trị | Cổ phương tham khảo |
|---|---|---|---|---|
| Hàn thấp tý | Đau lạnh, nặng, cứng, tăng khi ẩm lạnh | Rêu trắng nhớt; mạch huyền khẩn hoặc nhu | Tán hàn trừ thấp, thông lạc | Quyên Tý Thang |
| Thấp nhiệt tý | Khớp nóng, sưng, đau, khát, tiểu vàng | Rêu vàng nhớt; mạch hoạt sác | Thanh nhiệt lợi thấp | Tuyên Tý Thang |
| Can Thận hư | Đau kéo dài, mỏi lưng gối, yếu | Lưỡi nhạt; mạch tế nhược | Bổ Can Thận, trừ phong thấp | Độc Hoạt Ký Sinh Thang |
| Khí huyết hư | Mệt, tê bì, đau nhẹ dai dẳng | Lưỡi nhạt; mạch tế | Ích khí dưỡng huyết, thông tý | Hoàng Kỳ Quế Chi Ngũ Vật Thang |
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Truy phong tán hàn chuyên sâu (giác hơi hoặc cạo gió tùy da, đắp thảo dược ôn kinh) cho thể hàn thấp; Dưỡng thận hồi xuân khi Thận hư, sợ lạnh, mỏi lưng gối. Người lớn tuổi được chăm sóc bằng lực nhẹ, thời gian vừa, thận trọng với giác hơi.
Dưỡng sinh tại nhà
- Giữ ấm khớp gối, cổ chân, vai; mặc ấm khi trời lạnh ẩm.
- Vận động nhẹ hằng ngày (đi bộ, xoay khớp); tránh ngồi lâu một chỗ.
- Ngâm chân nước ấm 15 phút (người tiểu đường, tê chân thử nhiệt bằng tay).
- Ăn đủ đạm, rau xanh; hạn chế đồ lạnh, đồ ngọt.
Lưu ý lâm sàng
Khớp sưng nóng đỏ, sốt, cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30–60 phút, biến dạng khớp, đau nhiều về đêm: khám cơ xương khớp để loại trừ viêm khớp dạng thấp, gút, thoái hóa nặng.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.