Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
Hai giờ sáng, bạn lại tỉnh dậy. Đầu óc chạy không ngừng, người nóng ran hoặc hơi hồi hộp. Mất ngủ không phải một bệnh duy nhất; Đông y chia thành nhiều chứng, và hiểu đúng chứng mới chăm sóc đúng hướng.
Bệnh nguyên – Bệnh cơ
Linh Khu (Tà khách) nêu cơ chế: ban ngày vệ khí vận hành ở dương, ban đêm nhập vào âm thì ngủ. Khi vệ khí không nhập được vào âm thì mất ngủ. Nguyên nhân: Tâm thần không yên (Tâm chủ thần minh); Can uất hóa hỏa; Thận âm không giao với Tâm hỏa; Tỳ hư khí huyết thiếu; đàm nhiệt hay thực tích nhiễu loạn. Tố Vấn (Nghịch điều luận) có câu “Vị bất hòa tắc ngọa bất an” (Vị không hòa thì nằm không yên): ăn no sát giờ ngủ làm mất ngủ.
Biện chứng phân thể
| Chứng | Triệu chứng chủ yếu | Lưỡi – Mạch | Pháp trị | Huyệt, cổ phương tham khảo |
|---|---|---|---|---|
| Can hỏa nhiễu Tâm | Khó vào giấc, hay mơ, cáu gắt, miệng đắng, mắt đỏ, đau đầu thái dương, tức sườn | Lưỡi đỏ rêu vàng; mạch huyền sác | Sơ Can thanh hỏa, an thần | Thái Xung, Hành Gian, Thần Môn; Long Đởm Tả Can Thang, Đan Chi Tiêu Dao Tán |
| Đàm nhiệt nhiễu Tâm | Nặng đầu, tức ngực, phiền táo, đờm nhiều, buồn nôn | Rêu vàng nhớt; mạch hoạt sác | Thanh hóa đàm nhiệt, hòa Vị | Phong Long, Nội Quan, Trung Quản; Ôn Đởm Thang |
| Vị bất hòa | Đầy bụng, ợ hơi, ngủ không yên sau bữa no | Rêu dày nhớt; mạch hoạt | Tiêu thực hòa Vị | Trung Quản, Túc Tam Lý; Bảo Hòa Hoàn |
| Âm hư hỏa vượng | Hồi hộp, phiền nhiệt, đạo hãn, họng khô, hay quên | Lưỡi đỏ ít rêu; mạch tế sác | Tư âm giáng hỏa | Thái Khê, Tam Âm Giao, Thần Môn; Hoàng Liên A Giao Thang |
| Tâm Thận bất giao | Dễ tỉnh sớm, nóng lòng bàn tay chân, ù tai, mỏi lưng gối | Lưỡi đỏ ít rêu; mạch tế sác | Giao thông Tâm Thận | Thái Khê, Thần Môn, Dũng Tuyền; Giao Thái Hoàn, Thiên Vương Bổ Tâm Đan |
| Tâm Tỳ lưỡng hư | Khó vào giấc, dễ tỉnh, lo nghĩ, ăn kém, mệt, hồi hộp | Lưỡi nhạt; mạch tế nhược | Bổ ích Tâm Tỳ, dưỡng huyết | Tỳ Du, Tâm Du, Thần Môn; Quy Tỳ Thang |
| Tâm Đởm khí hư | Dễ giật mình, sợ hãi, ngủ chập chờn | Lưỡi nhạt; mạch huyền tế | Ích khí trấn kinh, an thần | Đởm Du, Tâm Du; An Thần Định Chí Hoàn |
Còn có Can huyết hư (Toan Táo Nhân Thang): mất ngủ kèm mắt khô, hoa mắt, móng giòn. Nhiều người mang đặc điểm của hai chứng trở lên; cần Tứ chẩn tổng hợp.
Thói quen hỗ trợ giấc ngủ
- Giờ giấc cố định, lên giường trước 23 giờ (giờ Tý là giờ Đởm).
- Hạn chế cà phê, trà đặc, rượu; tránh ăn nặng sát giờ ngủ.
- Thở bụng chậm 5 phút (hít 4, thở 6); hạn chế màn hình 1 giờ trước ngủ.
- Xoa ấm lòng bàn chân (Dũng Tuyền) 3 phút; ngâm chân nước ấm 15 phút.
- Người tiểu đường, tê chân: xoa nhẹ, thử nhiệt độ bằng tay.
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Tùy chứng: Chăm sóc vùng đầu (khai thông cổ gáy, Bách Hội, Thái Dương, Thái Xung, Nội Quan), Gội dưỡng sinh (thư giãn thần kinh), Dưỡng can – thanh lọc cơ thể (thể Can uất, Can hỏa), Dưỡng thận hồi xuân (thể Thận âm hư, Tâm Thận bất giao), kèm hướng dẫn giờ ngủ và thực dưỡng.
Lưu ý lâm sàng
Mất ngủ kéo dài trên 3–4 tuần, kèm lo âu nặng, trầm cảm, ý nghĩ tự hại: cần gặp bác sĩ tâm thần. Ngáy to, ngưng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày: kiểm tra giấc ngủ. Đang dùng thuốc ngủ hoặc an thần: không tự ngừng, hãy trao đổi với bác sĩ.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.