Cứu ngải và đắp cao ngải diệp: phép ôn kinh tán hàn trong Đông y

Mở đầu lâm sàng

Mùi ngải cháy âm ỉ quen thuộc với nhiều gia đình Việt. Đằng sau mùi hương ấy là một phương pháp có từ hàng nghìn năm, nằm cạnh châm cứu trong cùng một “bộ đôi”: châm cứu.

Cứu pháp là gì?

Cứu là dùng sức nóng của ngải đốt, tác động lên huyệt hoặc vùng da cần chăm sóc để ôn thông kinh mạch, khu trừ hàn thấp, trợ dương khí. Y học nhập môn có câu: bệnh mà thuốc không tới được, châm không đạt được thì phải dùng cứu.

Ngải diệp (lá ngải cứu)

• Tính vị: vị đắng, cay, tính ấm.
• Quy kinh: Can, Tỳ, Thận.
• Công năng: ôn kinh tán hàn, khu hàn thấp, ôn kinh chỉ huyết, điều kinh.

Do công năng ôn, ngải phù hợp với chứng hàn, không phù hợp với chứng nhiệt.

Các hình thức cứu thường dùng

Chỉ định

Hàn thấp tý (đau mỏi tăng khi lạnh), Tỳ Vị hư hàn (đau bụng lạnh, tiêu chảy), Thận dương hư (sợ lạnh, mỏi lưng gối), thống kinh thể hàn ngưng, hay trúng gió, cảm lạnh sơ khởi thể phong hàn.

Chống chỉ định và thận trọng

• Nhiệt chứng, âm hư hỏa vượng, sốt cao: không cứu. Thương Hàn Luận ghi mạch vi sác thì cẩn trọng với cứu.
• Phụ nữ mang thai: tránh cứu vùng bụng và thắt lưng.
• Da tổn thương, vết thương hở, vùng cảm giác kém (nguy cơ bỏng không biết).
• Người hen, nhạy cảm khói: cần thông gió; ưu tiên cứu không khói hoặc đắp ngải ấm.
• Tránh để tàn ngải rơi, không cứu khi vừa ăn no hoặc khi quá đói.

Dưỡng sinh tại nhà

Có thể chườm ấm khô (túi muối rang, túi thảo mộc ấm) vùng thắt lưng, bụng dưới 15–20 phút. Tự cứu tại nhà chỉ nên thực hiện sau khi được thầy thuốc xác định thể bệnh và chỉ dẫn cách làm.