Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
Xuân đến, cây cối đâm chồi, nhưng không ít người lại thấy bứt rứt, cáu gắt, mất ngủ, đau đầu, dị ứng. Đông y gọi mùa xuân là mùa của Can, và đó là lý do của nhiều điều nghe rất “vặt” này.
Bệnh nguyên – Bệnh cơ
Can thuộc Mộc, ưa điều đạt, chủ sơ tiết, tàng huyết, chủ cân, khai khiếu ở mắt. Mùa xuân dương khí thăng phát, Can khí ứng theo. Tố Vấn (Tứ khí điều thần đại luận) dạy rằng ba tháng mùa xuân là lúc phát trần, trời đất đều sinh, vạn vật đều tươi tốt; nên ngủ muộn dậy sớm, đi bước dài ngoài sân, xõa tóc cho thư thái, giữ cho chí khí được sinh phát, đừng giết, đừng cướp, đừng phạt. Làm trái đạo ấy thì tổn Can.
Can khí thông thì khí huyết điều hòa; Can khí uất thì xuất hiện đủ thứ biểu hiện, và theo ngũ hành, Can (Mộc) khắc Tỳ (Thổ), nên uất lâu hay kèm rối loạn tiêu hóa.
Biện chứng phân thể
| Chứng | Triệu chứng chủ yếu | Lưỡi – Mạch | Pháp trị | Huyệt, thủ pháp |
|---|---|---|---|---|
| Can khí uất | Ngực sườn đầy tức, hay thở dài, bực bội, kinh nguyệt không đều | Rêu mỏng; mạch huyền | Sơ Can giải uất | Thái Xung, Kỳ Môn, Chương Môn, Can Du |
| Can hỏa thượng viêm | Đau đầu, mắt đỏ, miệng đắng, nóng nảy, tai ù | Lưỡi đỏ, rêu vàng; mạch huyền sác | Thanh Can tả hỏa | Hành Gian, Thái Xung, Thái Dương |
| Can dương thượng cang | Chóng mặt, hoa mắt, mặt đỏ, đau đầu căng | Lưỡi đỏ, ít rêu; mạch huyền tế sác | Bình Can tiềm dương | Thái Xung, Phong Trì, Thái Khê |
| Can huyết hư | Mắt khô mỏi, móng giòn, chuột rút, kinh ít | Lưỡi nhợt; mạch tế | Dưỡng Can huyết | Can Du, Cách Du, Tam Âm Giao |
Cổ phương tham khảo
Tiêu Dao Tán (Hòa Tễ Cục Phương) cho Can khí uất Tỳ hư; Long Đởm Tả Can Thang cho Can hỏa; Thiên Ma Câu Đằng Ẩm cho Can dương thượng cang; Tứ Vật Thang cho huyết hư.
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Dưỡng can – thanh lọc cơ thể: phân thể trước, rồi sơ Can lý khí qua Can Du, Kỳ Môn, Thái Xung, thủ pháp vuốt sườn; phối Chăm sóc mắt khi Can huyết hư biểu hiện ở mắt.
Dưỡng sinh mùa xuân
- Ngủ sớm dậy sớm, đi bộ ngoài trời, vận động giãn gân cốt.
- Giữ tâm bình hòa; tránh nộ giận kéo dài (“nộ thương Can”).
- Ăn: rau xanh non, rau mầm; giảm vị chua nhiều, ưu tiên vị ngọt nhẹ để bảo vệ Tỳ; hạn chế rượu, đồ cay nóng, chiên rán.
- Day Thái Xung (hõm giữa xương bàn chân 1 và 2) 1–2 phút mỗi tối.
- Bài tập “lục tự quyết”: hít sâu, thở ra khẽ phát âm “hư” (tương ứng Can) 6–8 lần.
Lưu ý lâm sàng
Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sậm, đau hạ sườn phải, men gan tăng: khám chuyên khoa gan mật. Mất ngủ kéo dài, buồn chán, lo âu nặng: phối hợp chuyên khoa tâm thần.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.