Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
Ăn xong là buồn ngủ, bụng chướng, phân lúc nát lúc dính, người nặng nề. Thử nhiều loại men tiêu hóa nhưng vẫn quay lại. Đông y nhìn vào gốc: Tỳ.
Bệnh nguyên – Bệnh cơ
Tỳ chủ vận hóa thủy cốc và thủy thấp, chủ thống huyết, chủ cơ nhục tứ chi, khai khiếu ở miệng. Tỳ Vị là gốc của hậu thiên: Vị thu nạp, Tỳ vận hóa, hóa sinh khí huyết. Lý Đông Viên (Tỳ Vị Luận) nêu “nội thương Tỳ Vị, bách bệnh do sinh”. Nguyên nhân: ăn uống thất điều, lao lực, lo nghĩ quá độ (“tư thương Tỳ”), Can khí uất khắc Tỳ, ngoại thấp xâm.
Biện chứng phân thể
| Chứng | Triệu chứng chủ yếu | Lưỡi – Mạch | Pháp trị | Huyệt, thủ pháp |
|---|---|---|---|---|
| Tỳ khí hư | Bụng đầy sau ăn, phân lỏng, mệt, sắc mặt vàng úa | Lưỡi nhợt, hằn răng; mạch nhược | Kiện Tỳ ích khí | Tỳ Du, Vị Du, Túc Tam Lý, Khí Hải |
| Tỳ dương hư | Đau bụng âm ỉ thích ấm, chân tay lạnh | Lưỡi bệu nhợt, rêu trắng; mạch trầm trì | Ôn trung kiện Tỳ | Trung Quản, Quan Nguyên, Tỳ Du; ôn cứu |
| Đàm thấp trở trệ | Nặng đầu, ngực bụng đầy, miệng dính nhớt | Rêu dày nhớt; mạch hoạt | Kiện Tỳ hóa đàm thấp | Phong Long, Âm Lăng Tuyền, Túc Tam Lý |
| Can Tỳ bất hòa | Đau bụng, tiêu chảy khi căng thẳng, dễ cáu | Lưỡi nhạt; mạch huyền | Sơ Can kiện Tỳ | Thái Xung, Kỳ Môn, Túc Tam Lý |
Cổ phương tham khảo
Tứ Quân Tử Thang, Hương Sa Lục Quân Tử Thang, Lý Trung Hoàn, Nhị Trần Thang / Bình Vị Tán, Thống Tả Yếu Phương.
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Chăm sóc tỳ vị: ôn bụng, bấm Trung Quản, Thiên Khu, Tỳ Du, Vị Du, Túc Tam Lý và hướng dẫn thực dưỡng. Thể gầy hấp thu kém: Điều thể tăng cân; thể đàm thấp tích mỡ: Điều thể giảm cân.
Thực dưỡng kiện Tỳ
- Gạo, gạo lứt hầm cháo; khoai lang, bí đỏ, củ mài (hoài sơn), táo đỏ (đại táo).
- Hạt ý dĩ giúp lợi thấp (phụ nữ có thai thận trọng).
- Ăn chín, uống ấm; no 7–8 phần; nhai kỹ.
- Giờ Thìn (7–9 giờ) là giờ Vị, giờ Tỵ (9–11 giờ) là giờ Tỳ: nên ăn sáng đủ chất, ấm.
- Tự xoa bụng theo chiều kim đồng hồ 5 phút sau ăn 30–60 phút; day Túc Tam Lý 1–2 phút.
Lưu ý lâm sàng
Đau thượng vị kéo dài, nôn ra máu, phân đen, sụt cân, nuốt vướng: nội soi. Tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần, có máu: khám tiêu hóa.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.