Nội dung bài viết
Mở đầu lâm sàng
Nói vài câu là phải ngưng lấy hơi. Leo hai tầng cầu thang đã mệt. Giọng nhỏ, ngại nói, tự ra mồ hôi khi hoạt động nhẹ. Đây là vài nét điển hình của khí hư.
Bệnh nguyên – Bệnh cơ
Khái Luận Tập 1 mô tả khí có các công năng: thôi động (thúc đẩy), ôn hòa (làm ấm), phòng vệ (bảo vệ bề mặt), cố nhiếp (giữ tinh huyết tân dịch), khí hóa. Khí hư là các công năng ấy suy giảm. Khí sinh từ ba nguồn: tinh khí tiên thiên (Thận), thủy cốc tinh vi (Tỳ Vị), thanh khí hít vào (Phế). Nguyên nhân: tiên thiên bất túc, hậu thiên thất điều (ăn uống kém), bệnh lâu hao tổn, lao lực, lo nghĩ quá độ.
Biện chứng phân thể
| Chứng | Triệu chứng chủ yếu | Lưỡi – Mạch | Pháp trị | Huyệt, thủ pháp |
|---|---|---|---|---|
| Phế khí hư | Hụt hơi, nói nhỏ, tự hãn, dễ cảm, ho yếu | Lưỡi nhạt; mạch hư nhược | Bổ Phế ích khí, cố biểu | Phế Du, Trung Phủ, Thái Uyên, Đản Trung |
| Tỳ khí hư | Mệt, ăn kém, bụng đầy, phân nát, tay chân yếu | Lưỡi nhợt bệu, hằn răng; mạch nhược | Kiện Tỳ ích khí | Tỳ Du, Vị Du, Trung Quản, Túc Tam Lý |
| Tâm khí hư | Hồi hộp, khó thở khi gắng sức, tự hãn, sắc mặt nhợt | Lưỡi nhạt; mạch hư, có khi kết đại | Bổ ích Tâm khí | Tâm Du, Nội Quan, Thần Môn, Khí Hải |
| Trung khí hạ hãm | Sa xệ, mệt nặng nề, chóng mặt khi đứng dậy, tiểu tiện không tự chủ | Lưỡi nhạt; mạch hư vô lực | Thăng cử trung khí | Bách Hội, Khí Hải, Túc Tam Lý |
Cổ phương tham khảo
Tứ Quân Tử Thang, Sâm Linh Bạch Truật Tán (Tỳ khí hư); Ngọc Bình Phong Tán (vệ khí hư dễ cảm); Bổ Trung Ích Khí Thang (Tỳ Đông Viên: trung khí hạ hãm); Chích Cam Thảo Thang (Thương Hàn Luận: Tâm khí huyết hư).
Chẩn trị tại Hồi Xuân Đường
Sau phân thể, Hồi Xuân Đường ưu tiên bổ khí qua các huyệt Khí Hải, Quan Nguyên, Túc Tam Lý và huyệt bối du tương ứng tạng hư: Ích khí dưỡng phế (Phế khí hư), Chăm sóc tỳ vị (Tỳ khí hư), Dưỡng thận hồi xuân (khí hư nền Thận). Thủ pháp nhẹ nhàng, thời lượng vừa, tránh tả pháp mạnh trên người hư.
Dưỡng sinh tại nhà
- Ngủ đủ, ăn đủ chất, ăn ấm; cháo, gạo lứt, khoai, thịt gà, cá hầm.
- Thở bụng chậm 5–10 phút mỗi sáng.
- Vận động tăng dần: đi bộ nhẹ, không gắng sức đột ngột.
- Hạn chế thức khuya, lo nghĩ, nói quá nhiều khi đang mệt.
Lưu ý lâm sàng
Hụt hơi đột ngột, đau ngực, tím môi, phù chân hai bên, ho ra máu: cấp cứu, loại trừ bệnh tim phổi. Mệt kéo dài, sụt cân, da xanh xao, hồi hộp: xét nghiệm công thức máu, chức năng tuyến giáp và đường huyết.
Bạn muốn được thăm khám thể trạng trực tiếp?
Mỗi người một thể chất, một chứng khác nhau. Buổi đánh giá thể trạng giúp xác định đúng hướng chăm sóc trước khi chọn liệu trình.